محمد تقي جعفري
206
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
نپذيريم ؟ بكدامين دليل منطقى وابستگى همان آفتاب را به خورشيد روشنتر و اصيلتر ديگرى انكار و مورد ترديد قرار بدهيم ؟ هم اكنون پس از اكتشاف ميليونها خورشيد در كهكشانها و نورانيتى ميليونها برابر خورشيد در بعضى از كازارها كه به تازگى مورد مشاهدهء رصدگاههايى مانند پالومار و غيره گشته است ، مىتواند حتى در جهان طبيعت اجسام نورانى روشنتر از آفتاب فضاى ما را نشان بدهد . در پديده هاى روانى هم مىتوانيم با اين روشنايىهاى فوق هم روبه رو شويم : ما به يك موضوع علم اليقين پيدا مىكنيم ، آن موضوع براى ما روشن مىشود ، يا يك روشنايى در درون ما در بارهء آن موضوع پيدا مىشود . با تماس بيشتر در بارهء آن موضوع و پذيرش كامل آن به جهت دخالتش در حيات ما ، روشنايى درونى ما در بارهء آن موضوع به حق اليقين مىرسد و تدريجا با در آميختن همان موضوع با روان ما به مرتبهء عين اليقين گام مىگذارد . روشنايى عين اليقين با علم اليقين آن تفاوت را دارد كه نور مهتاب منعكس در آب زلال با پرتو خورشيد . اين انوار درخشان كه در كرات فضايى مانند خورشيدها نمودار مىگردد ، خود مستند به جريانات پشت پردهء طبيعت است كه به قول ماكس پلانك نمودهاى ظاهرى نور مانند علاماتى است كه از آن جريانات پشت پردهاى براى ما مخابره مىشود منطق وابستگى چنين اقتضا مىكند كه آن جريانات داراى آن عظمت و برترى بوده باشند كه بتوانند در روى طبيعت تيره پرتوى ايجاد كنند . آن گاه همان جريانات پشت پردهاى ناشى از مشيت نورانى الهى است كه آن جريانات را به وجود مىآورد و آنها را براى ايجاد خورشيدهاى عالم طبيعت وادار مىكند .